TAJEMNICE MONARCHÓW

Danaus plexippus, czyli motyl monarcha to przedstawiciel rodziny nymphalidae (rusałkowate, południcowate, południce, perłowce). Występuje w obu Amerykach – na obszarze od Kanady po Argentynę, na Hawajach, a także w Australii, Europie i w Indonezji. Motyl monarcha nazywany jest również danaidem wędrownym. Rozpiętość skrzydeł monarchy wynosi maksymalnie nawet 10 centymetrów, a długość od głowy do końca odwłoka trzy centymetry. Większość monarchów prowadzi całkiem zwyczajny osiadły tryb życia jak populacje zasiedlające południową Hiszpanię, Wyspy Kanaryjskie, Maroko, a także Florydę czy Hawaje. Z kolei monarchy z Australii i Nowej Zelandii pokonują tylko małe odległości.

NAJSZYBCIEJ TONĄCE MIASTO ŚWIATA

Stolicę Indonezji zbudowano na bagnistych terenach, ponadto miasto przecina trzynaście rzek, które w czasie pory monsunowej występują ze swych koryt. BBC nazwało Dżakartę najszybciej tonącym miastem świata. Połowa dziesięciomilionowego miasta leży poniżej poziomu morza, którego poziom powoli i nieubłaganie się podnosi. Ponadto miasto zwyczajnie zapada się w grzęzawisku, najgorsza sytuacja panuje w północnej części miasta - w ciągu dekady tereny te osunęły się o 2,5 metra i wciąż zapadają się o około 25 centymetrów rocznie.

Posługując się przykładem Dżakarty zajmę się problemem, którego zdają się nie dostrzegać niektórzy prezydenci (grzywacz z Hameryki), a inni kompletnie ignorują i pieprzą o węglu (długopis z Lehistanu). Mam na myśli zmiany klimatyczne i globalne ocieplenie.

INDONEZJA - WULKANIZM

Niedawno spędziłem kilka tygodni włócząc się po Indonezji. Obejrzałem z bliska cztery wulkany, wiele innych zaobserwowałem przemieszczając się po kraju (bądź nad krajem). Postanowiłem więc podzielić się kilkoma ciekawostkami związanymi z zagadnieniem wulkanizmu w Indonezji... 
 

Archipelag Indonezyjski stanowi część Pacyficznego Pierścienia Ognia. Ring of Fire, czyli rzeczony Pacyficzny Pierścień Ognia to strefa częstych trzęsień ziemi i erupcji wulkanicznych otaczająca Pacyfik. 90% trzęsień ziemi występuje w tym regionie; pierścień jest gęsto upstrzony wulkanami, 452 aktywne wulkany, czyli 75% wszystkich aktywnych wulkanów, znajduje się właśnie tam.

Pacyficzny Pierścień ognia nie ma idealnie okrągłego kształtu co może sugerować nazwa; ma kształt nieco pogiętej podkowy końskiej o długości 40 tysięcy kilometrów. Ciągnie się od koniuszka Ameryki Południowej, wzdłuż wschodnich wybrzeży obu Ameryk, poprzez cieśninę Beringa, Japonię, Indonezję, Filipiny, aż po Nową Zelandię.

KANAŁ BRIDGEWATER

Od pół roku biegam wzdłuż bardzo malowniczego kanału przecinającego miasteczko Worsley co mnie natchnęło do przyjrzenia się nieco historii tegoż obiektu. Kanały budowano już w czasach rzymskich, najczęściej dla celów irygacyjnych lub jako połączenie dwóch rzek. Nowowczesny system kanałów to rezultat rewolucji przemysłowej w Anglii; powstawał on w XVIII i na początku XIX wieku. To wówczas pojawiło się zapotrzebowanie na tani i niezawodny sposób transportu dóbr w ilościach "przemysłowych". Przedtem transport odbywał się przy użyciu zaprzęgów konnych po drogach gruntowych, które nie nadawały się do użytku po ulewnych deszczach; a ponieważ ilość towarów przewożonych w ten sposób była bardzo ograniczona, ceny węgla, stali czy bawełny były wysokie, co ograniczało rozwój gospodarczy.

PIĘKNO MUKARNASÓW

Co mnie najbardziej urzekło w Iranie? Co będzie mi się zawsze kojarzyło z tym krajem? Bez wątpienia jeden element architektoniczny, który zachwycał od dnia pierwszego, aż po dzień ostatni mojej podróży. Mukarnas (arabski: مقرنص‎; perski: مقرنس‎) to ornament przestrzenny, charakterystyczny dla architektury muzułmańskiej. Jest trójwymiarowym odwzorowaniem skomplikowanych, dwuwymiarowych, wzorów geometrycznych. Mukarnas wywodzi się z Persji (najstarsze przykłady pochodzą z X wieku) i był tamże elementem konstrukcyjnym. W miarę rozwoju i rozpowszechniania się na zachód stał się przede wszystkim motywem dekoracyjnym. Mukarnas jest przejściem między dwiema płaszczyznami, na przykład ścianą i stropem. Pojawiać się może także na gzymsach i głowicach, jako łuk zdobiący półokrągłą niszę modlitewną (mihrab), u zwieńczenia minaretów, jako zdobienie kopuł, sufitów czy narożników. Widziany z dołu tworzy oszałamiająco piękny efekt wizualny o regularnej kompozycji. Szczególnie zacnie się prezentuje, gdy światło zaczyna pląsać po zagłębieniach. Może być wykonany z kamienia, drewna, ceramiki lub stiuku (wnętrza mauzoleów, do których zajrzałem wyłożone były lustrami, również i mukarnasy).

KANATY

Temperatura powietrza to ta odczuwalna przez nas, gdy stoimy w słońcu. Przy pomocy satelitów mierzy się temperaturę powierzchni ziemi. Jest ona wyższa od temperatury cyrkulującego nieustannie powietrza. Aby się o tym przekonać wystarczy stanąć w gorący dzień gołą stopą na posadzce otaczającej basen. Różnica jest spora. Skąd ten wstęp? Otóż chciałbym zakomunikować gdzie satelity pomierzyły najwyższą temperaturę ziemi, aby z kolei przejść do głównego tematu związanego z moim ostatnim „wypadem”.

Otóż kilku gości podjęło się analizy danych satelitarnych z lat 2003 do 2009, aby określić najgorętsze miejsce na ziemi. Okazało się, że przez pięć lat spośród siedmiu lat pomiarów najgorętszym miejscem na ziemi była pustynia Lut w Iranie. W 2005 roku pomierzono tam temperaturę 70,7 stopni Celsjusza. Raz jeszcze zaznaczam – to temperatura powierzchni ziemi, a nie powietrza.

KONTAKTY MIĘDZY ŚWIATEM ZACHODU A ISLAMEM W XVI WIEKU

W ciągu wieku XV i XVI zasadnicza część świata muzułmańskiego została włączona do trzech wielkich imperiów, a mianowicie do imperium osmańskiego, safawidzkiego i Wielkich Mongołów. Wszystkie kraje w których używano języka arabskiego, z wyjątkiem części Arabii, Sudanu i Maroka, znalazły się w granicach imperium osmańskiego ze stolicą w Stambule. Poza tym imperium osmańskie obejmowało Anatolię oraz Europę południowo-wschodnią. Językiem panującego rodu i elity administracyjnej, wywodzącej się w głównej mierze z nawróconych na islam mieszkańców Bałkanów i Kaukazu, był turecki.  

KAPADOCJA. GEOLOGIA.

Kapadocja. Główna atrakcja turystyczna Turcji. Kraina niezwykłych formacji skalnych, podziemnych miast, ważny ośrodek chrześcijaństwa i miejsce narodzin życia klasztornego. Ekipy telewizyjne z 32 krajów kręciły tam filmy, seriale i dokumenty; nakręcono ich tam 193 (dane na rok 2011). Postaram się poniżej przybliżyć procesy, które ukształtowały bajkowy krajobraz Kapadocji...

BIRMA TO CZY MYANMAR, A MOŻE MJANMA

Jechałem do Birmy, choć najnowsze wydanie przewodnika Lonely Planet ma tytuł “Myanmar”. Myanmar oznacza tyle co „silni jeźdźcy”, a nazwa Birma powstała ze zniekształcenia słowa mjanma. Obie nazwy były używane przez mieszkańców na określenie swego państwa. Nazwa „Birma” została spopularyzowana przez brytyjskich kolonizatorów. Zapewne dlatego w roku 1989 rządząca Birmą junta wojskowa „przechrzciła” kraj na Mjanma (ostatniej litery „r” nie wymawia się), motywując zmianę chęcią odcięcia się od kolonialnej przeszłości. Ponadto użyli absurdalnego argumentu mówiąc, że nazwa Birma ma etniczno-supremacyjne konotacje, bo odnosi się do jednej tylko większości etnicznej. Absurd polega na tym, że od samego początku junta była odpowiedzialna za zastraszanie i tępienie mniejszości etnicznych. Nawet podczas mego pobytu tamże świat usłyszał o muzułmańskich uchodźcach z Birmy z rejonu Rohingya. Wprawdzie junta oficjalnie już nie rządzi, ale jej wpływy są wciąż bardzo silne.

KULTURA WINY VERSUS KULTURA WSTYDU

To miała być historia na temat Jordanii, którą ostatnimi czasy po blisko dwudziestu latach odwiedziłem ponownie. Przygotowując się do wyjazdu i szukając wiedzy w sieci natrafiłem jednak na koncepcję, którą chciałbym przybliżyć, a która może tłumaczyć różnice dzielące ludzi Europy i ludzi Bliskiego Wschodu.

Socjologowie wskazują na trzy problemy z którymi od dawien dawna zmagają się społeczeństwa. Gdy formuje się cywilizacja, każda w inny sposób radzi sobie z pojęciami lęku, wstydu i winy, nadając inną wagę każdemu z tych pojęć. Od lat socjologowie używają pojęć kultury winy, kultury wstydu i kultury lęku.

Jak przebiegają granice między trzema wymienionymi wyżej kulturami? Cywilizacja zachodu (Europa, Ameryka Północna, Australia i Nowa Zelandia) to kultura winy; Bliski Wschód i Azja to kultura wstydu; prymitywne religie bazujące na strachu przed potężnymi siłami natury/zemstą bóstw (plemiona Afryki, Ameryki Południowej czy Azji) to kultura lęku.

KOMITET KRZEWIENIA CNÓT I ZAPOBIEGANIA ZŁU

Komitet Krzewienia Cnót i Zapobiegania Złu znany jest szerzej jako tzw. policja religijna. Zadaniem komitetu jest obserwacja ludzi w miejscach publicznych i egzekwowanie prawa szariatu, zwłaszcza odpowiedniego ubioru kobiet, separacji płci i przestrzegania godzin modlitw przez osoby znajdujące się w miejscach publicznym. Zwie się ich muttawa.

Muttawa jest kolokwializmem i wywodzi się z arabskiego mutatwa co oznaczy tyle co „ochotnik”. W Arabii Saudyjskiej termin ten przybrał negatywne znaczenie i oznacza przemądrzałego osobnika płci dowolnej, który poucza ludzi jak się zachowywać.

Członkowie policji religijnej noszą zwykłe białe galabije, czyli ubrani są tak jak większość mężczyzn, ale nie golą bród, a chusta okrywająca głowę (kefija) najczęściej nie jest podtrzymywana przez żadne kółka (agal), luźno wisi na głowie.

ETIOPIA - DYGRESJE

Trzeci i ostatni "donos" z Etiopii, bez tematu przewodniego, raczej powtórzenie/rozwinięcie wiadomości tekstowych wysyłanych podczas podróży.

Etiopia (Aithiops), znaczy tyle co "spalona twarz", określenie używane w stosunku do ludności Afryki od czasów Homera. Może nie Afryki, a tej części kontynentu, który był znany antycznym geografom, czyli Nubii, a wraz z ekspansją poznawczą termin objął całą Afrykę Subsaharyjską.

Populacja Etiopii to ponad 100 milionów ludzi. Średni wiek to zaledwie 18,9 lat (w Polsce całe 40). Dzieci jest tam od groma, idziesz ulicą a wkrótce biega dookoła Ciebie mnóstwo drobnicy. Krzyczą „farandżi, farandżi” co znaczy mniej więcej „biały”. Jeden ciągnie do sklepiku, aby kupić mu piłkę, inny łamaną angielszczyzną naciąga na rozdawnictwo pieniędzy, a wszyscy chcą foto.

RELIGIA W ETIOPII

Początków Chrześcijaństwa w Etiopii należy szukać już w I wieku. Dzieje Apostolskie opisują chrzest etiopskiego eunucha tuż po śmierci Chrystusa. Euzebiusz z Cezarei, pierwszy historyk kościoła, rozwija jego historię opisując powrót do Etiopii i  głoszenie chrześcijaństwa. Królestwo Aksum było pierwszym (jednym z pierwszych krajów?), które oficjalnie przyjęło chrześcijaństwo, kiedy Frumencjusz z Aksum, nawrócił króla Ezana około roku 330 naszej ery.

DEPRESJA DANAKIL

Dolina Danakil stanowi część Trójkąta Afar, który z kolei jest częścią Wielkiego Rowu Wschodniego. Danakil leży w Etiopii, przy gorącej i niespokojnej granicy z Erytreą. Rozciąga się na długości 570 kilometrów z północy na południe, szerokość waha się od 80 do 400 kilometrów. Większość Danakil znajduje się poniżej poziomu morza, znajduje się tam najgłębsza depresja kontynentu Afrykańskiego – brzegi jeziora Asal leżą 155 metrów poniżej poziomu morza. Poprzez geologię, klimat, ukształtowanie terenu teren ten jest unikalny w skali światowej. Aktywne wulkany, gorące źródła, ryft, lawa bazaltowa, różnokolorowa sól, ewaporaty o szalonych zupełnie barwach tworzą nierzeczywistą i zwariowaną scenerię. To musiał być punkt numer jeden mojego wypadu do Etiopii. Geologia jest tu niezwykle ważna, pozwólcie więc że zacznę właśnie od tego...

SZKOŁA PRZETRWANIA

Transport publiczny w Arabii Saudyjskiej właściwie nie istnieje, samochód nie ma dla siebie alternatywy. Ocenia się, że po drogach królestwa porusza się 6 milionów samochodów (na 27 milionów mieszkańców).

Prowadzenie samochodu po drogach Arabii to sport ekstremalny. Moje pierwsze doświadczenia, czyli obserwacja innych użytkowników dróg z pozycji pasażera (w oczekiwaniu na lokalne prawo jazdy i samochód) wystarczyły, aby wzbudzić obawy. Ludzie jeżdżą wyjątkowo agresywnie, powiedziałbym brutalnie, a może po prostu bez wyobraźni. Kolega dopowiedział kiedyś podczas rozmowy, że może mieć na to wpływ fakt, że samochody prowadzą wyłącznie mężczyźni, stąd prześciganie się w agresywnych zachowaniach na drodze. Płeć piękna (choć okutana w czarną materię) mogłaby wprowadzić nieco spokoju na drogach.

MADAIN SALEH - MIASTO NABATEJCZYKÓW

Około 300 lat przed Chrystusem, arabskie plemię kupców przeniosło się z pustynnej Arabii do starożytnego królestwa Edom (tereny dzisiejszej południowej Jordanii i południowego Izraela). Wkrótce miejsce to zaczęto nazywać Nabateą, a kupcy-Nabatejczycy gromadzili bogactwa i budowali kupieckie imperium. Ich karawany łączyły Indie z krajami śródziemnomorskimi, a statki żeglowały w poprzek mórz Czerwonego, Śródziemnomorskiego oraz Oceanu Indyjskiego. Inskrypcje naskalne pozostawione przez nabatejskich kupców, znaleziono w obu Amerykach, Afryce i Australii. Przez to, że Nabatejczycy sąsiadowali ze starożytnym Rzymem, przewyższającym ich potęgą oraz Ziemią Świętą przewyższającą ich świętością, świat o nich zapomniał. A przecież przed dwoma tysiącami lat było to jedno z najbogatszych i najbardziej niezwykłych miejsc, gdzie ówczesny człowiek mógł się znaleźć...

CIEMNA STRONA BAHRAJNU

Przedwczoraj w Manamie wybuchła bomba umieszczona przy krawędzi drogi. Przejeżdżał wówczas autostradą samochód. Zginęła kobieta, jej troje dzieci odniosło poważne rany. To nie rodzina była celem ataku, tego rodzaju ataki skierowane są tutaj w stronę policji. Dziś o ciemniejszej stronie Bahrajnu...

Ta niewielka wysepka w sercu zatoki Perskiej ma ważne znaczenie strategiczne, od dawna Bahrajn łączą przyjazne stosunki ze Stanami Zjednoczonymi i Wielką Brytanią. Nowa baza dla Królewskiej Marynarki Wojennej jest w trakcie budowy, od dekad w pobliżu Manamy stacjonuje amerykańska piąta flota. To przekłada się  na złagodzenie krytyki Bahrajnu przez zachód, choć ostatnie wydarzenia wywołały reakcję.   

EDUKACJA W ARABII SAUDYJSKIEJ

Poproszono mnie, abym napisał krótko o systemie edukacyjnym w Arabii. Otworzyłem kilka witryn internetowych, przepytałem Alego, który w każdej szkole był prymusem, kilka najlepszych uczelni saudyjskich zaproponowało mu miejsce (wybrał uniwersytet w USA), a temat wciąż wydawał mi się mdły. Szkoła jak szkoła. Znajdziecie poniżej kilka luźnych uwag na temat edukacji i sytuacji związanych ze szkołą. Jeśli nie będziecie usatysfakcjonowani takim podejściem do tematu proszę kliknąć na dołączone do tekstu linki ewentualnie pogooglać.

OD KRĘGÓW ZBOŻOWYCH PO OKRADANIE NAJUBOŻSZYCH

Przed projektem dobrze jest przeanalizować google mapę i obejrzeć przyszły teren działań. Nawet na mapie pustynnej Arabii dostrzec można ciekawe obiekty. Zamierzałem zwrócić uwagę czytelnika na linie przecinające pustynię, ale każdy przecież wie, że jak jest ropa to i rurociągi być muszą. Ciekawszym dla szerszego grona odbiorców są inne obiekty, które dostrzec można na google mapie. Skupiska zielonych okręgów, które kontrastują z pomarańczowo-brunatnym otoczeniem.

Proszę kliknąć tutaj, aby zobaczyć jak powierzchnia pustyni zmieniała się w ciągu ostatnich 30 lat.

SALAT (MODLITWA)

Do niedawna nawoływanie muezina kojarzyło mi się z wakacjami. Brało się to stąd, że celem pierwszych wypadów z plecakiem były kraje, do których można było dotrzeć tanim sumptem, a oferujące inną rzeczywistość - Turcja, Syria, Jordania czy Egipt, czyli taki bliski islam. Moje nastawienie do muezina nieco zmieniło w Arabii Saudyjskiej, bo nijak nie mogę przyzwyczaić się do faktu, że w tym kraju wszystko staje w miejscu na czas modlitwy. Wychodzę z biura, bo chcę napełnić baczek samochodu, złożyć odciski palców u operatora telefonii komórkowej (taki obowiązek wprowadzili) czy załatwić inny drobiazg i popularne wśród Polaków warczące słowo wyrywa się z ust, gdy nagle ze wszystkich stron słyszę śpiew. Mogę wrócić do biurka, przez najbliższe 30-40 minut nic nie załatwię.